Thông tin từ Ban tổ chức ASIAD 2026 xác nhận, Việt Nam là một trong bảy quốc gia đủ điều kiện tham dự cả hai nội dung bóng đá nam và nữ, cùng với các đại diện mạnh như Australia, Trung Quốc, Hàn Quốc, Iran, Uzbekistan và chủ nhà Nhật Bản. Đây là minh chứng rõ ràng cho vị thế ngày càng vững chắc của bóng đá Việt Nam tại đấu trường châu lục, khi suất dự được quyết định dựa trên thành tích tại VCK U23 châu Á và Asian Cup nữ.
Tuy nhiên, quyết định của Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) mới đây đã gây ra nhiều tranh luận. Thay vì tận dụng quy định cho phép sử dụng đội hình U23 cộng thêm 3 cầu thủ quá tuổi (giống mô hình Olympic), VFF lại đề xuất sử dụng lực lượng U21 để tham dự ASIAD 2026, lặp lại chiến lược từng áp dụng tại ASIAD 2022. Điều này khiến nhiều người hâm mộ lo ngại, bởi ở kỳ đại hội trước, đội U21 Việt Nam đã phải dừng bước ngay từ vòng bảng.
Phản ứng trái chiều từ người hâm mộ là điều dễ hiểu. Nhiều ý kiến cho rằng ASIAD là sân chơi lớn thứ hai châu lục, chỉ sau Asian Cup. Đây từng là nơi thầy trò HLV Park Hang Seo làm nên kỳ tích vào bán kết năm 2018, vì vậy cần phải cử lực lượng mạnh nhất để tranh chấp huy chương.
Bất chấp những tranh cãi về thành tích ngắn hạn, việc VFF kiên định với chiến lược U21 cho thấy một tư duy quản lý dài hạn và có tính toán. Sự điều chỉnh này không phải là ngẫu nhiên, mà diễn ra trong bối cảnh bóng đá châu Á đang có những thay đổi lớn về cấu trúc giải đấu.
Ví dụ điển hình là Giải U23 châu Á đã chuyển sang chu kỳ 4 năm một lần và đồng thời đóng vai trò là vòng loại Olympic khu vực. Các cường quốc bóng đá như Nhật Bản, Iran hay đối thủ trong khu vực như Thái Lan từ lâu đã xem ASIAD như một bệ phóng cho Olympic, thường ưu tiên cử các đội hình trẻ hơn để tích lũy kinh nghiệm quý giá, hướng tới đội tuyển quốc gia. Họ sẵn sàng chấp nhận thất bại trước mắt để xây dựng nền tảng lâu dài, tránh tư duy "ăn xổi" dễ khiến tài năng trẻ chững lại vì áp lực thành tích. Hơn nữa, ASIAD không thuộc hệ thống FIFA Days, nên kết quả thi đấu chủ yếu mang ý nghĩa tham khảo.
Trong hơn một thập kỷ qua, bóng đá Việt Nam liên tục có mặt tại các vòng chung kết châu Á của các đội tuyển trẻ. Tuy nhiên, VFF thường đặt nặng áp lực thành tích, yêu cầu phải cạnh tranh huy chương hoặc ít nhất là vượt qua vòng bảng. Điều này khiến chúng ta hiếm khi có những sân chơi thực sự để thử nghiệm, mắc sai lầm và rút kinh nghiệm. Vì vậy, đề xuất cho U21 Việt Nam cọ xát tại ASIAD 2026 chính là bước khởi đầu cho một chu trình huấn luyện dài hạn, hướng tới mục tiêu tại Giải U23 châu Á 2028 - cũng chính là vòng loại Olympic Los Angeles.
Khi không còn bị trói buộc bởi chỉ tiêu thành tích cụ thể tại ASIAD 2026, HLV Kim Sang Sik sẽ có không gian để trao cơ hội cho những cầu thủ trẻ 19-20 tuổi, cho họ được va chạm với đối thủ hàng đầu châu lục. Mắc sai lầm ở tuổi 20 sẽ có giá trị rẻ hơn rất nhiều so với sai lầm ở vòng loại Olympic chính thức. Đây chính là cách giúp các cầu thủ hình thành bản lĩnh thi đấu quốc tế ngay từ sớm. Chúng ta có thể thấy điều này qua trường hợp của Khuất Văn Khang với 3 lần dự U23 châu Á, hay Nguyễn Đình Bắc - người đã có kinh nghiệm tại Asian Cup 2023 trước khi tỏa sáng và giành danh hiệu Vua phá lưới U23 châu Á 2026.
Tất nhiên, việc cử U21 tham dự ASIAD 2026 chỉ là bước đi đầu tiên. Chiến lược dài hạn này sẽ trở nên vô nghĩa nếu sau giải đấu, các cầu thủ trẻ không được tạo điều kiện thi đấu quốc tế thường xuyên, không có cơ hội ra sân đều đặn tại V.League, và không được đầu tư bài bản về thể lực, dinh dưỡng, y học thể thao và tâm lý. Mô hình này đòi hỏi sự kiên định tuyệt đối, không được lung lay trước bất kỳ thất bại tạm thời nào.
Con đường hướng tới Olympic 2028 và xa hơn là World Cup 2030 chắc chắn sẽ đầy chông gai, nhất là khi bóng đá châu Á ngày càng cạnh tranh khốc liệt. Tuy nhiên, nếu không dám bắt đầu bằng những quyết định táo bạo như sử dụng đội hình U21 tại ASIAD 2026, bóng đá Việt Nam có nguy cơ mãi đuổi theo những thành tích ngắn hạn mà thiếu đi một nền móng vững chắc cho tương lai.